نوشته شده در ۲۰ اسفند ۱۳۸۶ توسط مسعود بُربُر

ريشه هاي مهري در مسيحيت

گرچه حتا اشاره به نكاتي كه نشان دهنده تاثير آيين مهر در آيين هاي پسيني نظير مسحيت باشند،خود كتابهايي مفصل را مي تواند شكل دهد اما اشاره يي كوچك و مختصر از آن چه هم اكنون به نظرم مي رسد بد نيست و شايد آغازگر راه كوشش هايي جدي تر شود: ۱- قديم ترين سندي كه در آن نام ميترا به همين شكل ثبت شده مربوط است به پيماني ميان هيتي ها و همسايه شان ميتاني ها كه در آن از ميترا براي حفظ اين پيمان استعانت شده. تاريخ اين پيمان به ۱۴ قرن پيش از مسيح مربوط مي شود. آخرين مدركي كه محتوي نام ميترا و پرستش آن است به پنج قرن بعد از مسيح بر مي گردد كه نتيجتا اين خداوند حداقل به مدت ۱۹ قرن ستايش مي شده است.
۲- شام مهر Agape يا شام مقدسTrapeza Mithrou كه برابر آن شام آخر Eucariste يا Last Supper را داريم موضوع صفحات بسيار تواند بود. پس از قرباني كردن گاو وظيفه زميني ميترا به پايان رسيده است و شام اخر ميترا كه در آن جام شراب Poterion هم حضوري جدي دارد برگزار مي شود و ميترا به آسمان مي رود (معراج). در نقوش مهرابه ها اغلب دو جفت گوشت و خون گاو يا قرص نان و جام شراب خوراك اين ميهماني است كه در دوره هاي مياني اين دو اين دو جفت با هم نيز ديده مي شوند. جالب ان كه در گاثاها از مگه نام برده مي شود كه همان ماژ يا بزم است و هنوز در جزء دوم بگماز (ضيافت بغ) ديده مي شود. بر سفره اين مهماني كه هنوز در آيين زرتشتيان برگزار مي شود نان و آب بركت يافته (Draona و Haoma) هست. جالب آن كه زير نقوش مربوط به اين ضيافت در اكثر مهرابه ها جمله اي يافت مي شود بدين مضمون كه “اين گوشت و خون خداوند ما ميتراست” (و گاه اين گونه ادامه پيدا مي كند ” كه خورديم و نوشيديم”) و جالب تر باب ششم آيه هاي ۴۹ تا ۵۸ انجيل يوحناست جايي كه عيسي مي گويد: من نان حيات هستم پدران شما مرا خوردند (…) اگر جسد پسر انسان را نخوريد و خون او ننوشيد حيات نداريد و هركه جسد من خورد و خون مرا نوشد حيات جاوداني دارد و من در روز آخر او را بر خواهم خيزاند چرا كه خوردني حقيقي جسد من و نوشيدني حقيقي خون من است.
۳- در مراسم شام مهر خدمتگزاراني ديده مي شوند كه مأمور پذيرايي هستند و سر و روي خود را مي پوشانند (پوشيده دومين مرحله از درجات هفتگانه تشرف مهري است) اينان گويا همان مغبچگان باده فروش در ادب فارسي باشند.
۴- سه نوع تثليث در آيين مهر مي توان ديد. نخست تثليث مهر با سروش و رشن است كه اغلب در اوستا به چشم مي خورد كه سروش را سمت راست مهر و رشن را سمت چپ او مي آورد (يشت دهم بندهاي ۹۹ و ۱۰۰ ) دوم تثليث مهرپرستان اروپايي است كه در نقوش تولد ميترا از صخره دو جوانك به نام كوتس kotes و كوتوپاتس kotopates را نمايش مي دهد(بار ديگر به تابلوي عذراي صخره هاي داوينچي نگاهي بياندازيد!) در نقوش مهري كوتس در سمت راست با مشعل رو به بالا و كوتوپاتس با مشعل رو به پايين در سمت چپ مهر نماد طلوع و غروب خورشيدند. جالب تر اين كه در برخي نگاره ها كوتس در كنار خود خروسي همراه دارد كه اين باور كه كوتس و كوتوپاتس دگرديسي سروش و رشن باشد را تقويت مي كند. چرا كه نماد سروش خروس است كه هنوز هم در ادبيات غربي پرنده ايراني است. تثليث سوم كه نزديك ترين به مسيحيت است تثليث هخامنشي است. اهورا مزدا ، مهر و ناهيد همواره مثلث مقدس هخامنشي را شكل داده اند كه با دانستن اين كه ناهيد مادر مهر است و باز دانستن اين كه تثليث اوليه در مسيحيت خداوند و عيسي و مريم است و بعدها اب و ابن و روح القدس شده ريشه هاي تثليث مسيحيت بهتر درك مي شود. ديگر اينكه پدر مهر و عيسي هردو دست كم چيزي از جنس از زمين نيست.
۵- رنگ ها ولباس هاي كليساي كاتوليك به ويژه رداي قرمز، كمربند طلايي (زنّار در ادب پارسي) و كلاه شكسته هم بي هيچ دگرگوني از آيين مهر آمده اند كه در تمام نگاره ها به همين شكل ثبت شده.

۶- نماي كليساهاي مسيحي و بعدها معابد انجمن هاي مخفي همه تقريبا بي كم و كاست همان نماي پرستشگاه هاي مهري است. (نگاره ها را ببینید)

۷- تعميد با آب همان دستابه ي مهري است كه در همه ي مهرابه ها هنگام ورود در صدفي ( كه باز نماد و محل تولد مهر است و با دلفين ارتباط بسيار مي يابد در بسياري پيكره ها) آب هست كه نماد ناهيد هم هست و “شستشويي كن و آن گه به خُرابات خرام”… (خرابات به دلايل بسيار همان خورآباد است و مهرابه كه در بخش مربوط به عرفان فارسي خواهد آمد)
۸- پاپ يا پدر در آيين مسيحيت را مقايسه كنيم با مقام هفتم مهري پير يا پدر! (Pater) پدر جانشين يا خليفه ميتراست بر زمين نماد وي كلاه مهر است كه همان كلاه پاپ هم باشد و لباس پاپ كه همان لباس پدر است. به اين اضافه كنيم حلقه و عصاي هر دو را. جالب آن كه در ويديودات (فرگرد ۱۸/II و ۱۴) جمشيد دارنده ي همين عصا و حلقه است. (جمشيد باعصايش زمين را سوراخ مي كند و با حلقه بر خاك مي افشرد و زمين فراخ و گسترده مي شود…
۹- سلسله مراتب كليساي كاتوليك را از شوراي نايسيا پي بگيريم و بازگرديم به مراتب مهري
۱۰- دست دادن كه نمادي مهري است براي همبستگي و پيمان (با دست راست) همين گونه در مسيحيت رواج مي يابد و در انجمن ها ي مخفي بعدي نماد اخوت مي شود.
۱۱- نماد صليب كه اصلي ترين نماد مسيحيت است ترجماني است بي دگرگوني (يا با كمترين دگرگوني در درازكردن ضلع پايين) از چليپاي مهري كه به صورت هاي گوناگون چليپا، چليپاي شكسته، و … به كار مي رفته و معاني گوناگون از جمله، خورشيد، چرخ گردونه ي مهر،‌و … داشته است. طبعا گل سرخ چهار پر را مي توان در همين بند آورد كه ترجماني ديگر است از چليپاي مهري
۱۲- كلاه مهر را اسقفان با نام mitre بر سر مي گذارند و گويا همان كلاه درويشان هم باشد.
۱۳- تولد مهر هنگام طلوع خورشيد يا نيمه شب ميان شنبه و يكشنبه بيست و چهارم و بيست و پنجم دسامبر بوده است كه حدودا معادل شب يلدا باشد و افزوده شدن درازاي روز و زادن نور از تاريكي. همين تاريخ هم عصر شنبه و سراسر يكشنبه هاي مسيحيت را تعطيل كرد و هم تاريخ تولد عيسي را از اول آوريل به اين تاريخ جابجا كرد!
۱۴- هنگام زادن مهر شبانان در كنار او هستندو همين را در مسيحيت مي يابيم (انجيل لوقا ۸/۲) به طور كلي نقش شبانان در مسيحيت و انجيل جالب است.
۱۵- رسم قرباني از مهرپرستي در آيين هاي گوناگوني به جا ماند جالب ترين آن شايد اين باشد كه مردم نياسر مراسم قرباني گاو را در آتشكده ي همان روستا انجام مي دهند!!
۱۶- رسم هاله¬ي نور دور سر مقدسان در مسيحيت و ساير دين ها از نقش خورشيد دور سر مهر آمده است.
۱۷- يكشنبه تقريبا همه جا روز خورشيد است به ويژه در اروپاي مسيحي كه صراحتا Sunday و Sonntag و … ناميده شده!
۱۸- نماد ستاره پنج پر و شش پر كه از هفت ۷ و هشت ۸ ِ زن و مرد آمده و به شكل درجات نظامي باقي مانده، و به باور اهل حق بر سينه فرشتگان آمده است!
۱۹- در آيين مهري و مزدايي بر پل چينوت (صراط!) و در روز رستاخيز گناهكاران پيش روي مهر و رشن اعتراف مي كنند. ماني اين اعتراف را به زمين آورد و مسيحيان همين را از نظام مانوي گرفتند و اعتراف جايگاهي عمده در زندگي مومنان مسيحي يافت.
۲۰- سوشيانس باوري كه در بسياري اديان به ويژه يهوديت، مسيحيت و اسلام جايگاه عمده اي دارد ريشه اي مهري دارد به اين ترتيب كه مهريان معتقدند هر هزار سال دوشيزه اي در درياچه هامون نطفه موعودي را مي گيردو جالب آن كه اشاره به سه موعود است (هوشيدر و هوشيدرماه و سوشيانس) كه خود تثليث ديگري است.
۲۱- شمايل ها ي مهر در دوران كودكي روي دامان مادرش (آناهيتا) كه به او شير مي دهد در ميان مهردينان بسيار رواج داشته است كه اين سنت در مسيحيت نيز جالب توجه است.

  1. یک بازتاب(ها)

  2. مهر ۲۷, ۱۳۸۸: هينزا

دیدگاه خود را ارسال کنید