طی هفته گذشته قیمت نفت ایران به زیر ۳۳ دلار رسید، اکونومیست تورم سال آینده ایران را ۲۸ درصد پیش بینی کرد، لبنیات، گوشت، میوه، و لوازم خانگی گران شد، هوای تهران ۵۴۹ نفر را به کام مرگ فرستاد، احمدی نژاد فرمان سوم محدودیت نرخ سود را ابلاغ کرد، و نیروی انتظامی راه حل تازه ی حل مشکلات مردم را رونمایی کرد. اسماعیل احمدی مقدم فرمانده نیروی انتظامی گفت در ادامه اجرای طرح ارتقای امنیت اجتماعی علاوه بر سه گروه سازمان دهندگان مفاسد ، فاسدان و هنجارشکنان و گروه متظاهران به فساد، با روزنامه نگاران برخورد خواهد شد.
پس از صدور دو فرمان مهم و بحثانگيز در خصوص ميزان سود تسهيلات و ميزان سود سپردهها، فرمان سومي در قالب «قانون رفع موانع توليد» از سوي رييس دولت ابلاغ شد. بر اساس ماده ۳ اين قانون، تفاوت «متوسط سود تسهيلات» با «متوسط سود سپردهها» حداكثر بايد به سه درصد محدود شود؛ به اعتقاد صاحبنظران اقتصادي، فرمان اول براي كاهش نرخ سود تسهيلات از يك سو باعث عدم تعادل در بازار پول و از سوي ديگر باعث خروج منابع از بانكهاي دولتي تا حدي شد كه موجب صدور فرمان دوم براي محدودسازي بانكهاي خصوصي در تعيين نرخ سود سپردهها شد. نكته جالب اين است كه با تخليه منابع بانكها هم اكنون نه اثري از فرمان اول در بازار پول قابل مشاهده است (متقاضيان وام حتي براي نرخهاي بسيار بالاتر از ۱۲درصد هم درصف ايستادهاند) و نه اثري از دستورالعمل دوم (سود سپرده كوتاه مدت كه قرار بود به ۹درصد محدود شود هم اكنون در چارچوب سپردهگذاري ويژه يا گواهي سپرده به ۱۹درصد هم ميرسد). علاوه بر این رييس كل بانك مركزي در حاشيه نشست هيات دولت در جمع خبرنگاران نیز مطالبات معوق بانكها را ۲۹هزار ميليارد تومان عنوان كرد و گفت: معتقديم كه مقدار مطالبات بيشتر از اينها است.
از سوی دیگر با آن که وزیر اقتصاد در حاشیه جلسه هیات دولت مدعی شد که دولت و مجلس درخصوص طرح تحول اقتصادی و هدفمندکردن یارانه ها هیچ اختلاف نظری ندارند، غلامرضا مصباحی مقدم رئیس کمیسیون ویژه طرح تحول و اقتصادی مجلس با اشاره به مذاکرات اخیر دولت و مجلس اعلام کرد: «به دلیل کاهش قیمت نفت و درآمدهای نفتی آنچه که دولت برای پرداخت یارانه ها مدنظر داشت محقق نمی شود و بر این اساس با اجرای طرح تحول اقتصادی و کاهش میزان یارانه پرداختی از سوی دولت پوشش داده خواهد شد.» بنابراین طرح تحول بدون پرداخت یارانه ها اجرا می شود.
اظهارات رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس مبنی بر منتفی شدن پرداخت یارانه نقدی نشان دهنده اصرار مجلس برای پرداخت نشدن یارانه قبل از انتخابات ریاست جمهوری و جلوگیری از اثر آن بر فضای سیاسی است. در این میان دولت همچنان به دنبال راهکاری است که پرداخت یارانه نقدی را در چارچوب طرح تحول و قبل از انتخابات عملی سازد.
روزي كه از «جراحي بزرگ» سخن گفته شد، قيمتهاي نفترو به آسمان داشت و تكيهگاهي از دلارهاي نفتي فراهم آورده بود؛ اما اين روزها كه قرار است آن ايده بزرگ در مسير عملياتي شدن قرار گيرد،گويي بالهاي نفت از كار افتاده و طلاي سياه را به سقوطي آزاد كشانده است كه گويي روزهاي پرواز، افسانهاي بيش نبود.
سقوط آزاد نفت باعث پيدايش چاله بزرگي به نام كسري بودجه در اقتصاد ايران خواهد شد كه در خوشبينانهترين حالت، نزديك به نيمي از دلارهاي نفتي بودجه سالجاري را خواهد بلعيد. اگر دولت براي پرداخت «يارانه نقدي» نيز اصرار داشته باشد، در اين صورت برمبناي رقم وعده داده شده به هفت دهك جمعيتي، چالهاي به بزرگي حداقل ۳۰ميليارد دلار هويدا خواهد شد. به این ترتیب کارشناسان حکم می کنند كه باید تكليف بودجه را روشن کرد و سپس به طرح تحول پرداخت.
اما محمدرضا رحيمي معاون پارلماني و حقوقي رييس دولت در حاشيه نشست هيات دولت درباره دلايل تاخير دولت در ارائه لايحه بودجه گفت: دولت در ارائه لايحه بودجه تاخير نکرده است. بايد اول تکليف لايحه طرح تحول اقتصادي روشن شود تا بودجه بر همان اساس تصويب شود.
تاخیر در تقدیم لایحه بودجه سال ۸۸ از آن جهت برای مجلس و کارشناسان اهمیت ویژه دارد که طی سال ۸۷ اتفاقات مهم اقتصادی که تاثیر فراوان در بودجه ریزی سال آینده دارد رخ داده است. ابتدا طرح تحول اقتصادی و هدفمند کردن یارانه ها مطرح شد و پس از آن قیمت نفت رو به کاهش گذاشت که موجب شد قیمت نفت در پیش بینی های بودجه ۸۸ تغییرات اساسی پیدا کند.
قیمت نفت ایران هم اکنون زیر ۳۳ دلار و قیمت هر لیتر بنزین فوب خلیج فارس به مرز ۱۸۰ تومان نزدیک شده است. واحد تحقيقات اكونوميست با پيش بيني تداوم بحران اقتصادي جهان در سال ۲۰۰۹، ميانگين قيمت نفت برنت در اين سال را ۳۵دلار براي هر بشكه تخمين زد. به اعتقاد پژوهشگران اين واحد،بهاي سبد نفتي برنت در سه ماه اول سال ۲۰۰۹ در حدود ۲۵دلار براي هر بشكه خواهد بود، ولي در سه ماه چهارم سال به ۴۳دلار ميرسد که ميتوان ميانگين قيمت نفت در سال ۲۰۰۹ را ۳۵دلار براي هر بشكه تخمين زد.
واحد اطلاعات اقتصادي اكونوميست همچنین اعلام كرد كه امسال نرخ تورم در ايران به ۲۸درصد می رسد. اكونوميست در گزارش ماه نوامبر خود نرخ تورم ايران در سال گذشته را ۱/۱۷درصد برآورد و پيشبيني كرد كه اين شاخص در سال جاري به ۲۸درصد ميرسد كه بالاترين ميزان طي دهه كنوني بوده و خواهد بود. به اعتقاد اكونوميست گزارشهاي مختلف نشان ميدهد كه قيمت اقلام و خدمات ضروري در ايران افزايش زيادي يافته و هزينههاي وارداتي هم در حال رشد است. با توجه به اينكه احتمال دارد سياست مالي دولت همچنان توسعهاي باقي بماند، انتظار ميرود فشارهاي تورمي طي سالهاي آينده افزايش يابد و قيمت كالاها به صعود خود ادامه دهد.
اما مسعود میرکاظمی، وزیر بازرگانی در حاشیه جلسه هیات دولت در جمع خبرنگاران با بیان اینکه ۱۷ درصد تورم کشور وارداتی است، از تشکیل کارگروهی در دولت برای بررسی شیوه بهرهمندی از منفعت کاهش قیمتهای جهانی در بازار داخل کشور خبر داد. وي افزود: براساس آمارهای ۷ ماهه ابتدای سال، قیمت کالاهای وارداتی در حال کاهش است، این درحالی است که ۱۷ درصد تورم کشور ناشی از قیمت این کالا است که به نظر میرسد به تبع این کاهش، نرخ تورم نیز کاهش یابد.
شاید هنگامیکه وزیر بازرگانی در نشست خود با رسانه های گروهی از در راه بودن موج ارزانی ها خبر می داد هرگز گمان نمی کرد تنها دو روز پس از اظهار نظر های وی قیمت ها روند صعودی خود را ادامه دهند. تنها دو روز پس از اظهارات وزیر بازرگانی افزایش ۱۰ درصدی قیمت گوشت قرمز از سوی رییس اتحادیه آن تایید شد و به دنبال آن گرانی میوه در آستانه طولانی ترین شب سال نیز رویداد غم انگیزی را برای شهروندان رقم زد. موج سوم گرانی ها پس از افزایش قیمت گوشت و میوه به بازار لبنیات رسید و به نظر می رسد بر خلاف اظهارات اخیر وزیر بازرگانی همچنان افزایش قیمت ها ادامه داشته باشد. همچنین قيمت انواع لباسشويي توليد داخل بهرغم كاهش قيمتهاي جهاني بين ۱۰ تا ۲۰درصد در سالجاري افزايش يافته است.
تورم شاید جدی ترین مشکل پیش روی شهروندان باشد اما مطمئنا تنها مشکل نیست. هوای تهران همچنان در وضعیت خطرناکی قرار دارد و مسوولان شهر همچنان اظهارنظر می کنند و یکدیگر را مسوول کنترل نشدن این شرایط می دانند. براساس اعلام مرکز مدیریت حوادث و فوریت های پزشکی کشور آمار ماموریت های قلبی و تنفسی اورژانس به واسطه آلودگی هوا نسبت به سال گذشته افزایش داشته و براساس آمار و ارقام ارائه شده از سوی سازمان بهشت زهرا در یک هفته گذشته ۵۴۹ نفر در تهران بر اثر بیماری های قلبی، ریوی و تنفسی ناشی از آلودگی هوا جان خود را از دست داده اند.
این روزها ترافیک تهران به شکل کم سابقهای درآمده است. به روشنی میتوان دید که امکان تردد در شهر تنها از ساعت ۱۰ صبح تا ۳ بعد از ظهر میسر است و در ساعات دیگر ترافیک به صورت غیرقابل تحملی درآمده است. تثبیت قیمت بنزین به رغم فضای تورمی در کشور، به معنی ارزان شدن آن است که این پیام و علامت را به عاملان اقتصادی منتقل میکند که مصرف بنزین خود را افزایش دهند و تا حداکثر سهمیه موجود از آن استفاده کنند. قیمت آزاد بنزین نیز در سطحی نیست که انگیزه مصرف بیشتر بنزین را به شدت کاهش دهد.
متاسفانه چشمانداز مثبتی نیز برای حل معضل ترافیک دیده نمیشود، چرا که نیروی انتظامی و دولت بیشتر مشغول پاک کردن صورت مسائل گوناگون کشورند تا حل آن و هرکه مسائلی از این دست را مطرح کند مجرم نیز محسوب می شود. اسماعیل احمدی مقدم فرمانده نیروی انتظامی جمهوری اسلامی درگفتگو باخبرنگاران گفت افرادی که با چاپ یا انتشار مطالبی زمینه ساز اختلاف میان دستگاههای دولتی و مردم هستند هدف چهارم طرح ارتقای امنیت اجتماعی اند. وی افزود در ادامه اجرای طرح ارتقای امنیت اجتماعی علاوه بر سه گروه سازمان دهندگان مفاسد ، فاسدان و هنجارشکنان و گروه متظاهران به فساد با روزنامه نگاران که سعی می کنند عملکرد مسئولان را زیرسوال ببرند یا صحبت های آنان را تحریف کنند برخورد خواهیم کرد. شاید این مهم ترین راه حل دولت نهم برای حل مسائل مردم در چهار سال گذشته باشد.
